Roland Hameeteman (e-office)
“Als je iets volkomen nieuws probeert, moet je ongelofelijk volhardend zijn”

Een week voor Kerstmis kreeg ik het boek De kracht van mensen van Roland Hameeteman toegestuurd. De auteur is mede-oprichter en algemeen directeur van it-dienstverlener e-office.
Hij beschrijft in dit boek zijn ideaal van een niet-hiërarchische, inspirerende werkomgeving, waarin mensen hun talenten ongehinderd kunnen ontplooien.
Ook vertelt hij uitgebreid over de route, die hij met zijn onderneming sinds 1991 heeft gevolgd om aan dit ideaal vorm te geven. Met hoogtepunten in het midden en eind van de jaren '90, maar ook met dieptepunten, zoals een ternauwernood afgewend faillissement in 2001.
In het nieuwe kantoor van e-office in Houten, langs de oever van het Amsterdam-Rijnkanaal, sprak ik met Roland over de vragen, die zijn boek bij mij opriep.

Je gaat in je boek uitgebreid in op vraagstukken van organisatievorm en bedrijfscultuur, maar nauwelijks op de rol van de IT. Dat vind ik opmerkelijk, omdat jullie zelf een IT-bedrijf zijn. Welke rol speelde de technologie in jullie eigen ontwikkeling?

“Meteen bij de start in 1991 zijn wij Lotus Notes gaan gebruiken. We waren daar laaiend enthousiast over, omdat het een echte collaboration-omgeving was. Met e-mail, de mogelijkheid om documenten te scannen en door te sturen, met een discussieforum en projecten. Die onderdelen waren op zichzelf niet uniek. Voor elk stukje was er wel andere software te vinden, die beter was. Maar de combinatie van dat alles was wel uniek. De kracht zat in de onderlinge verbinding. Je kon er op een andere, niet hiërarchische manier mee samenwerken. Ook konden we daar - toen al! - tijd- en plaatsonafhankelijk mee werken. Mijn compagnon Rutger zat in Etten-Leur en ik werkte in Westervoort en we zaten toch in dezelfde omgeving. Dat was helemaal ons ding en het was ook onze eerste business. We verkochten aan onze klanten wat we zelf gebruikten. En dat is altijd zo gebleven. We gaan steeds op zoek naar de nieuwste techniek om die zelf uit te proberen. Zo kom je er snel achter wat werkt en wat niet. Midden jaren negentig hebben we bijvoorbeeld eens een systeem voor kennismanagement beproefd. Knowledge Navigator noemden we dat systeem. De techniek was prachtig, maar onze mensen konden er in de praktijk niet lekker mee uit de voeten. En dan werkt het dus niet. Wij streven naar human software, dat is software die heel makkelijk door de gebruikers wordt opgepikt.”

In je boek maak je onderscheid tussen organisaties van de 20ste en van de 21ste eeuw. Is er een vergelijkbaar onderscheid te maken wat betreft software?

“ Ja, dat denk ik wel. Software van de 21ste eeuw draait om het vinden van de juiste mensen met de juiste kennis, om samenwerken en communiceren met als doel om snel oplossingen te kunnen vinden. Je hebt het dan over Unified Communications, collaboration tools, mobiele toepassingen en social software. Maar organisaties hebben ook allemaal nog een 20-ste eeuwse onderlaag nodig in hun automatisering. Dat draait om transacties en zich herhalende processen. Die laag moet je ook wel goed op orde hebben.”

We zijn nog maar net negen jaar bezig in deze nieuwe eeuw. Is het wel mogelijk nu al de software voor de hele eeuw te benoemen? Er komt toch nog van alles nieuws aan? Heb jij een voorgevoel van oplossingen, die nog uitgevonden zullen gaan worden?

“We zullen bijvoorbeeld in staat zijn om nu, op dit moment – bij wijze van spreken met een knip van onze vingers – Theo Ritsema van Microsoft in ons gesprek te betrekken. Virtueel, maar wel volkomen levensecht. Als een soort hologram. Ik denk dat dit straks kan. De oervorm van communicatie is vier mensen om een tafel. Veel beter dan dat kan je niet communiceren. De techniek maakt het ons mogelijk die werkelijkheid steeds dichter te benaderen, maar dan wel plaats-onafhankelijk. En misschien op den duur ook nog wel tijd-onafhankelijk.”

Waarom zijn er nog maar zo weinig organisaties, die het 21ste eeuwse werken, zoals jij dat voorstaat, omarmen? Ze zouden daar toch enorm veel voordeel van kunnen hebben?

“Dat is waar, maar je krijgt het niet cadeau. Je moet tegen de stroom willen oproeien. Heel veel dingen gaan nu nog op zijn 20ste eeuws. Het onderwijs, de hele samenleving. Alles draait nog om hiërarchie en controle en er is erg veel angst om het anders te doen. Als je iets volkomen nieuws probeert op te zetten, moet je ongelofelijk volhardend zijn. Wij hanteerden bijvoorbeeld een tijdlang geen functies, dus ook geen directiefuncties. Vrijwel niemand accepteert dat. De overheid niet. De fiscus niet. Van alles niet. Wie is hier nou eigenlijk de directeur, vragen ze dan. Dus feitelijk opereer je permanent in een vijandige omgeving. En voordat je het weet speel je zelf het oude spel weer mee. Er moet iets heel dieps in jezelf zijn om dit vol te kunnen houden.”

Wat is die diepe laag bij jou?

“Die heeft te maken met talent. Ik kan er maar niet bij dat er zoveel getalenteerde en intelligente mensen zijn, die zich in een keurslijf laten dwingen. Daar snap ik echt helemaal niks van. Zodra er kinderen en een hypotheek zijn, veranderen ze in werknemers, die een manager boven zich dulden en bereid zijn om in opdracht van die manager allerlei malle dingen te doen. Dat is zo'n enorme verspilling van talent! Als je nou toch aan het werk bent, denk ik dan, doe het dan meteen goed. Doe het op een positieve manier. Doe het samen en doe het met plezier. Zo moeilijk is dat niet.”

Kun je omschrijven wat er gebeurt als het 21ste eeuwse werken in de praktijk echt werkt? Hoe voelt zo'n piekervaring?

“Dan zit iedereen er vol en enthousiast in. Alles wat je aanraakt lukt. Succesvol zijn voelt als zwemmen in een rivier. Je wordt vanzelf naar het midden getrokken, want daar is de stroming het sterkst.”

Fred Teunissen

© Fred Teunissen Producties, februari 2009

Roland Hameeteman
De kracht van mensen
- organiseren in de eenentwintigste eeuw -
Uitgeverij Haystack, januari 2009
ISBN 9789077881507
Prijs: € 24,95